search

آشنایی علمی با فواید شیردهی و تغذیه با شیر مادر

clock icon زمان خواندن 12 دقیقه نیلوفر مغازه‌ای چهارشنبه, 07 خرداد 1399, 15:04

آشنایی علمی با فواید شیردهی و تغذیه با شیر مادر
شیر مادر بهترین منبع تغذیه برای نوزادان محسوب می‌شود. این ماده غذایی ارزشمند به سادگی قابل هضم بوده و به راحتی در دسترس قرار دارد. با وجود این، بررسی‌های آماری نشان می‌دهند که نرخ شیردهی در میان برخی از بانوان به کم‌تر از سی درصد کاهش پیدا کرده است. اگرچه، تعدادی از خانم‌ها قادر به شیر دادن نیستند، اما بسیاری از آن‌ها تنها به دلیل بی‌علاقگی به این امر از انجام آن صرف‌نظر می‌کنند. این در حالی است که مطالعات نشان داده‌اند که تغذیه با شیر مادر هم برای نوزاد و هم برای مادر فواید بسیار زیادی را به همراه دارد.

برای نوزاد تازه متولد شده، هیچ منبع غذایی به اندازه شیر مادر در رشد و سلامت کودک تاثیر ندارد. علاوه بر این، شیر دادن نه تنها برای نوزاد بلکه برای مادر نیز مفید است. با وجود این، بسیاری از مادران از شیر دادن -به دلایل مختلف- خودداری می‌کنند. اگر به هر دلیلی قادر به شیر دادن نیستید، با خیال راحت می‌توانید کودک خود را با شیر خشک تغذیه کنید. شیر خشک نیز تمامی مواد مغذی مورد نیاز را در اختیار کودک شما قرار خواهد داد. با این حال، لازم است به خاطر داشته باشید که شیر مادر حاوی پادتن‌ها و عناصر دیگری است که از نوزاد شما در برابر ابتلا به انواع بیماری‌های مزمن محافظت می‌کند. به علاوه، مادران شیرده از استرس کمتری برخوردار بوده و آرامش بیشتری دارند. 

این مطلب را بخوانید تا با مزیت‌های شیردهی و تغذیه با شیر مادر آشنا شوید. تمامی مزایایی که در ادامه می‌آید بر تحقیقات علمی مبتنی است و ثابت می‌کند که عمل شیردهی، بیش از آن که برای نوزادان فایده داشته باشد، برای مادران مفید است. آنچه در ادامه می‌خوانید:

شیر مادر یک منبع بی‌نظیر برای تغذیه نوزادان به شمار می‌رود

شیر مادر حاوی پادتن‌های مهم است

تغذیه با شیر مادر از ابتلا به کدام بیماری‌ها جلوگیری می‌کند؟

تغذیه با شیر مادر به نوزاد کمک می‌کند که به شکل سالمی وزن بگیرد

تغذیه با شیر مادر ممکن است در افزایش هوش کودکان موثر باشد

شیردهی در کاهش وزن مادر موثر است

شیردهی به جمع شدن رحم کمک می‌کند

مادران شیرده کم‌تر از سایرین در معرض ابتلا به افسردگی قرار دارند

شیردهی خطر ابتلا به انواع بیماری‌ها را کاهش می‌دهد

شیردهی موجب صرفه‌جویی در وقت و هزینه می‌شود

 

شیر مادر یک منبع بی‌نظیر برای تغذیه نوزادان به شمار می‌رود

اغلب مراجع پزشکی و دست اندرکاران امر سلامت و بهداشت، حداقل شش ماه شیردهی از طریق پستان مادر را توصیه می‌کنند. با توجه به غنی بودن این منبع تغذیه، پیشنهاد می‌شود که در صورت امکان، روند شیردهی تا یک سال نیز ادامه یابد. شیر مادر دارای تمامی مواد غذایی لازمی است که نوزاد در شش ماهه نخست زندگی به آن‌ها نیازمند است و این مواد با نسبت‌های صحیحی در شیر مادر وجود دارند. جالب این است که ترکیبات موجود در این ماده غذایی شگفت‌انگیز، به ویژه در ماه اول زندگی نوزاد منطبق با نیازهای متغیر کودک، تغییر می‌کند. در نخستین روزهای تولد، پستان مادر حاوی مایع غلیظ و زرد رنگی است که آغوز نام دارد. این مایع، دارای مقادیر بالای پروتئین و بسیاری از ترکیبات مفید بوده و درصد بسیار اندکی قند در خود دارد. آغوز، اولین غذای دریافتی کودک از پستان مادر است که به دستگاه گوارش تکامل نیافته نوزادان کمک کرده و عملکرد آن را بهبود می‌بخشد. پس از گذشت تنها چند روز از تولد نوزاد و همراه با بزرگ شدن معده او، مقدار شیر تولید شده توسط پستان مادر نیز افزایش می‌یابد. ویتامین دی تنها ماده‌ای است که در شیر مادر به اندازه کافی وجود ندارد، مگر این که خود مادر مقادیر قابل توجهی از این ویتامین را دریافت کند. برای جبران این کمبود، به طور معمول از سن دو تا چهار هفتگی توصیه می‌شود که نوزاد قطره ویتامین دی مصرف کند.

شیر مادر حاوی پادتن‌های مهم است 

شیر مادر حاوی پادتن‌هایی است که به کودک در مبارزه با ویروس‌ها و باکتری‌ها کمک می‌کنند. این امر، به ویژه در مورد آغوز صادق است که مقدار بسیار زیادی ایمونوگلوبین (immunoglobulin) و سایر پادتن‌ها را در خود دارد. بدن مادر در مواجهه با ویروس‌ها و باکتری‌ها روند تولید پادتن را آغاز می‌کند؛ این پادتن‌ها در شیر مادر نیز ترشح شده و در هنگام تغذیه به بدن نوزاد منتقل می‌شوند. ایمونوگلوبین (IgA) با ایجاد لایه‌ای محافظ در بینی، گلو و دستگاه گوارش نوزاد از ابتلای او به انواع بیماری‌ها جلوگیری می‌کند. به همین دلیل، مادران شیرده مبتلا به آنفلوآنزا در واقع، ممکن است پادتن‌های مناسب برای مبارزه با این بیماری را به بدن نوزادان خود انتقال داده تا بدن نوزاد بتواند با پادوژن ایجاد کننده بیماری مقابله کنند. با وجود این، در صورت بروز بیماری بهتر است مراقبت‌های بهداشتی لازم را به کار بسته، دست‌های خود را به دقت و مکرر شست‌وشو دهید تا از انتقال بیماری به نوزاد جلوگیری شود. توجه داشته باشید که شیر خشک حاوی هیچ نوع پادتنی نیست. کودکانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند در مقابل امراضی نظیر ذات‌الریه، اسهال و عفونت بسیار آسیب‌پذیر خواهند بود.

فواید شیر مادر

تغذیه با شیر مادر از ابتلا به کدام بیماری‌ها جلوگیری می‌کند؟

تغذیه با شیر مادر، فواید بسیار زیادی دارد. این امر، به ویژه درباره نوزادانی صادق است که تنها از شیر مادر تغذیه می‌کنند. این ماده غذایی بی‌نظیر خطر ابتلا به انواع بیماری‌ها را کاهش می‌دهد که از آن میان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عفونت گوش میانی
خطر ابتلا به عفونت گوش میانی در نوزادانی که در حدود سه ماه یا بیش‌تر از شیر مادر تغذیه کرده‌اند تا پنجاه درصد کاهش می‌یابد. این در حالی است که تغذیه با شیر مادر به هر میزانی می‌تواند این خطر را تا ۲۳درصد تقلیل دهد.

عفونت دستگاه تنفسی
بیش از چهار ماه تغذیه انحصاری با شیر مادر، خطر ابتلا به عفونت دستگاه تنفسی را تا ۷۲ درصد کاهش خواهد داد.

سرماخوردگی و عفونت
نوزادانی که در طول شش ماهه نخست زندگی تنها از شیر مادر تغذیه می‌کنند تا ۶۳ درصد کمتر در معرض سرماخوردگی‌های جدی و عفونت گسترده گوش یا گلو قرار می‌گیرند.

عفونت روده
تغذیه با شیر مادر خطر ابتلا به عفونت روده نوزادان را تا ۶۴ درصد کاهش می‌دهد. این مصونیت تا دو ماه پس از قطع شیردهی نیز ادامه خواهد یافت.

آسیب بافت گوارشی
تغذیه با شیر مادر، احتمال بروز انتروکولیت نکروزان (necrotizing enterocolitis، رایج‌ترین و جدی‌ترین بیماری گوارشی در نوزادان) را تا شصت درصد کاهش می‌دهد. این امر به ویژه درباره نوزادان نارس صادق است.

سندروم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS)
تغذیه با شیر مادر، احتمال بروز سندروم مرگ ناگهانی نوزاد را در یک ماه نخست زندگی تا پنجاه درصد و در طول سال اول حیات تا ۳۶ درصد کاهش می‌دهد.

بیماری‌های آلرژیک
تغذیه انحصاری با شیر مادر برای مدت حداقل سه تا چهار ماه ابتدایی زندگی نوزاد، خطر ابتلا به آسم، درماتیت آتوپیک (atopic dermatitis، نوعی بیماری مزمن پوستی) و اگزما را بین ۲۷ تا ۴۲ درصد کاهش می‌دهد.

بیماری سلیاک
تغذیه با شیر مادر احتمال ابتلای نوزادان به بیماری سلیاک را تا ۵۲ درصد کاهش می‌دهد. 

بیماری‌های التهابی روده
تغذیه با شیر مادر احتمال ابتلای نوزادان به بیماری‌های التهابی روده را تا سی درصد کاهش خواهد داد.

دیابت
حداقل سه ماه تغذیه با شیر مادر، خطر ابتلا به دیابت نوع اول را تا سی درصد و احتمال بروز دیابت نوع دوم را تا چهل درصد کاهش می‌دهد.

سرطان خون کودکان
تغذیه با شیر مادر در شش ماهه نخست زندگی و حتی در صورت امکان، برای مدتی طولانی‌تر، موجب می‌شود که خطر ابتلا به سرطان خون کودکان ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یابد. به علاوه، مطالعات نشان داده‌اند که این ماده غذایی شگفت‌انگیز علاوه بر کاهش خطر ابتلا به بسیاری از عفونت‌های دیگر، شدت بروز آن‌ها را نیز به شکل قابل توجهی تقلیل می‌دهد. همچنین، به نظر می‌رسد که این اثرات محافظتی در تمام دوران کودکی و در دوران برزگسالی نیز ادامه می‌یابد.

شاید مطالعه این مطلب هم برای شما جالب باشد: سکسکه در نوزادان نشانه چیست؟

پیشگیری از بیماری‌ها با شیر مادر

تغذیه با شیر مادر به نوزاد کمک می‌کند که به شکل سالمی وزن بگیرد 

تغذیه با شیر مادر موجب می‌شود که نوزاد به سالم‌ترین شکل ممکن وزن گرفته و در عین حال از بروز چاقی مفرط در دوران کودکی هم جلوگیری شود. مطالعات نشان می‌دهند که نرخ بیماری چاقی در کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند ۱۵ تا ۳۰ درصد کم‌تر از نوزادانی است که شیر خشک مصرف می‌کنند. البته مدت زمان تغذیه با شیر مادر نیز حائز اهمیت بوده و خطر ابتلا به بیماری چاقی به ازای هر ماه استفاده از شیر مادر در حدود چهار درصد کاهش پیدا می‌کند. با توجه به این که تعداد باکتری‌های مفید موجود در روده‌های نوزادان تغذیه شده با شیر مادر به مراتب بالاتر از کودکانی است که شیر خشک مصرف می‌کنند، شاید بتوان این امر را ناشی از وجود همین باکتری‌ها و تاثیر آن‌ها بر تجمع چربی دانست. لپتین (leptin) خون نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند به مراتب بیش از کودکانی است که از شیر خشک استفاده می‌کنند. لپتین یکی از مهم‌ترین هورمون‌هایی است که در تنظیم اشتها و ذخیره چربی تاثیرگذار است. همچنین، مشاهده شده است که تغذیه با شیر مادر به نوزاد کمک می‌کند تا میزان شیر مصرفی را به صورت خودکار تنظیم کرده و تنها تا جایی شیر بخورد که گرسنگی او برطرف شود. این امر در ایجاد الگوی غذایی سالم موثر خواهد بود.

تغذیه با شیر مادر ممکن است در افزایش هوش کودکان موثر باشد

برخی مطالعات نشان می‌دهند که تغذیه با شیر مادر می‌تواند در بهبود رشد مغزی نوزادان تاثیر بگذارد. تفاوت رشد مغزی این نوزادان نسبت به کودکانی که از شیر خشک استفاده می‌کنند، ممکن است حاصل صمیمیت جسمی، تماس فیزیکی و ارتباط چشمی میان مادر و کودک در هنگام شیردهی باشد. تحقیقات نشان داده‌است که کودکان بهره‌مند از شیر مادر در آینده از نمرات بالاتری برخوردار بوده و احتمال بروز مشکلات رفتاری و اختلالات یادگیری در آن‌ها به مراتب کمتر است. با این حال، تاثیرات عمده این سبک تغذیه در نوزادان نارس مشاهده می‌شود که بیش‌تر در خطر بروز مشکلات رشد قرار دارند. تحقیقات به وضوح نشان می‌دهند که تغذیه با شیر مادر در طولانی مدت تاثیرات چشمگیر و مثبتی بر روند رشد مغز خواهد داشت.

شیردهی در کاهش وزن مادر موثر است

به نظر می‌رسد که برخی خانم‌ها در طول مدت شیردهی دچار افزایش وزن می‌شوند؛ این در حالی است که تعدادی دیگر از آن‌ها بدون صرف زحمت قابل توجهی وزن خود را از دست می‌دهند. به علاوه، با توجه به این که تعادل هورمونی بدن در طول دوران شیردهی با حالت عادی تفاوت عمده‌ای دارد، باید گفت که مصرف انرژی روزانه مادر در این دوران تا پانصد کالری افزایش می‌یابد. این تغییرات هورمونی موجب افزایش اشتهای زنان شیرده شده و ممکن است بدن آن‌ها را برای ذخیره چربی به منظور تولید شیر مستعدتر کنند. در سه ماهه نخست پس از زایمان، ممکن است زنان شیرده به نسبت خانم‌هایی که شیر نمی‌دهند کاهش وزن کمتری را تجربه کرده یا حتی ممکن است وزن آن‌ها افزایش یابد. با این حال، پس از گذشت سه ماه از دوران شیردهی، احتمال چربی‌سوزی در این بانوان بیشتر خواهد بود. مشاهدات نشان داده‌اند که در فاصله سه تا شش ماه پس از زایمان، زنان شیرده بیش‌تر از مادرانی که شیر نمی‌دهند کاهش وزن را تجربه می‌کنند. به خاطر داشته باشید که با وجود شیر دادن یا ندادن در ماه‌های ابتدایی پس از زایمان، عواملی از قبیل، رعایت رژیم غذایی و انجام حرکات ورزشی در کاهش وزن شما بسیار تاثیرگذار هستند. 

شیردهی به جمع شدن رحم کمک می‌کند 

در طول دوران بارداری، رحم شما که در حالت عادی به اندازه یک گلابی است به شکل قابل توجهی رشد کرده و به طور تقریبی کل فضای حفره شکمی شما را در برمی‌گیرد. پس از زایمان، رحم فرآیند انقباض را آغاز می‌کند و به ابعاد و شکل اولیه آن باز می‌گردد.

اکسی‌توسین (Oxytocin) هورمونی است که در طول بارداری افزایش یافته و بر روند انقباض رحم پس از دوران بارداری تاثیر می‌گذارد. بدن شما در طی زایمان مقادیر بالایی اکسی‌توسین ترشح کند تا به وسیله آن نوزاد از رحم خارج شده و همچنین خون‌ریزی کاهش یابد. ترشح این هورمون در دوران شیردهی نیز افزایش پیدا کرده و روند انقباضات رحمی، کاهش خون‌ریزی و بازگشت رحم به وضعیت قبلی را تسریع می‌کند. به علاوه، مطالعات نشان داده‌اند، مادران شیرده پس از زایمان خون کمتری از دست می‌دهند و رحم آن‌ها به شکل سریع‌تری به حالت اولیه خود بازمی‌گردد.

مادران شیرده کم‌تر از سایرین در معرض ابتلا به افسردگی قرار دارند 

افسردگی پس از زایمان نوعی افسردگی است که ممکن است اندکی پس از به دنیا آوردن طفل ایجاد شود. این اختلال، حدود ۱۵ درصد از مادران را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. به نظر می‌رسد، مادران شیرده به مراتب کمتر از مادرانی که کودک خود را زودتر از شیر گرفته یا به طور کلی شیر نمی‌دهند در معرض افسردگی پس از زایمان قرار می‌گیرند. با این حال، افرادی که افسردگی پس از زایمان را بلافاصله پس از به دنیا آوردن نوزاد خود تجربه می‌کنند در امر شیردهی با مشکل مواجه شده و این کار را برای مدت کوتاه‌تری انجام می‌دهند. البته، در این زمینه شواهد روشنی در دست نیست؛ با این حال، مشخص شده که عمل شیردهی موجب تغییرات هورمونی شده و پیوند مادرانه را قوی‌تر می‌کند. از جمله مهم‌ترین تغییرات می‌توان به افزایش میزان اکسی‌توسین تولید شده هنگام تولد و شیردهی اشاره کرد. به نظر می‌رسد که اکسی‌توسین از اثرات طولانی‌مدت ضد اضطرابی برخوردار است. به علاوه، این هورمون با تاثیر بر مناطق خاصی از مغز موجب تقویت ارتباط عاطفی شده و احساس مادرانه و آرامش را تقویت می‌کند. چنین تغییراتی می‌توانند برای این پرسش که چرا مادران شیرده نسبت به سایرین از میزان غفلت مادرانه کمتری برخوردار هستند، توضیح مناسبی به شمار آیند. مطالعات نشان می‌دهند که میزان کودک‌آزاری و بی‌توجهی مادران شیرده تا یک سوم کمتر از مادرانی است که شیر نمی‌دهند. به خاطر داشته باشید که این‌ها تنها مواردی از برخی بررسی‌های آماری بوده و به هیچ عنوان به معنای این نیستند که اگر به نوزاد خود شیر ندهید در زمره مادرانی هستید که از کودک خود سواستفاده کرده یا به او کم‌توجهی می‌کنند.

کاهش ابتلای مادران شیرده به افسردگی

شیردهی خطر ابتلا به انواع بیماری‌ها را کاهش می‌دهد

به نظر می‌رسد، انجام عمل شیردهی از بدن مادر در برابر ابتلا به سرطان و چندین بیماری دیگر محافظت می‌کند و مدت شیردهی با کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان و تخمدان رابطه‌ای مستقیم دارد. در واقع، زنانی که بیش از ۱۲ ماه از دوران زندگی خود را به شیردهی سپری کرده‌اند تا ۲۸ درصد کمتر از سایرین در معرض سرطان پستان و تخمدان قرار می‌گیرند. هر دوره شیردهی به خودی خود، احتمال ابتلا به سرطان پستان را در حدود ۴/۳ درصد کاهش می‌دهد. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که انجام عمل شیردهی می‌تواند از بدن مادر در مقابل ابتلا به سندروم متابولیک محافظت کند. این اصطلاح به شرایط خاصی اطلاق می‌شود که احتمال دچار شدن به بیماری‌های قلبی و سایر مشکلات مرتبط با سلامتی را افزایش می‌دهند. احتمال ابتلا به فشار خون بالا، التهاب مفاصل، چربی خون بالا، بیماری‌های قلبی و دیابت نوع دوم در زنانی که در طول حیات خود به مدت یک تا دو سال شیر می‌دهند بین ده تا پنجاه درصد کمتر از سایرین است.

شیردهی از قاعدگی جلوگیری می‌کند 

ادامه شیردهی از تخمک‌گذاری و قاعدگی جلوگیری می‌کند. در واقع، ایجاد وقفه در چرخه‌های قاعدگی روشی طبیعی برای جلوگیری از بارداری مجدد و اطمینان از وجود فاصله زمانی مناسب میان دو بارداری خواهد بود. با این حال، به خاطر داشته باشید که ممکن است تکیه بر این موضوع برای جلوگیری از بارداری به اندازه کافی موثر نباشد. در اصل، این اتفاق را می‌توان به عنوان یکی از مزایای جانبی شیردهی برشمرد؛ یعنی، دیگر نیازی نخواهد بود تا در طول مدت تغذیه نوزاد با شیر خودتان نگران زمان قاعدگی و مشکلات ناشی از آن باشید.

شیردهی موجب صرفه‌جویی در وقت و هزینه می‌شود

مهم‌ترین نکته‌ای که لازم است به آن توجه داشته باشید این است که شیر مادر یک منبع تغذیه رایگان و در دسترس بوده و انجام این کار تلاش و زحمت اندکی را می‌طلبد. تغذیه کودک با شیر مادر موجب می‌شود که؛

  • برای تهیه شیر خشک هزینه نکنید.
  • انجام محاسبات پیچیده برای برآورده‌کردن نیازهای تغذیه‌ای کودک ضرورتی ندارد.
  • لازم نیست مدتی طولانی از وقت خود را به شست‌وشو و استریل‌کردن بطری‌ها اختصاص دهید.
  • لازم نیست گاه و بی‌گاه به فکر درست‌کردن و گرم‌کردن شیر کودک باشید.
  • شیر مادر همواره از دمایی مناسب برخوردار بوده و پیوسته در دسترس قرار دارد.